Regiocanons  >  Zuid-Holland  >  Zuid-Holland

Zuid-Holland in de Tweede Wereldoorlog

1940-1945

Zuid-Holland was in mei 1940 een frontgebied in de Tweede Wereldoorlog. Direct na de oorlogsverklaring probeerden de Duitsers vanuit de lucht de bruggen bij de Moerdijk, Dordrecht en Rotterdam in handen te krijgen. Hierover zou het Duitse Zesde Leger vanuit Noord-Brabant snel door kunnen stoten naar de Vesting Holland. De goed verdedigde laatste brug in deze rij, de Willemsbrug bij Rotterdam, bleek voor de oprukkende Duitse troepen echter een grote hindernis. Gedurende een dag kwam de Duitse aanval er tot staan. Om het verzet te breken werd op 14 mei 1940 het bombardement op Rotterdam uitgevoerd. Meer dan 24.000 woningen gingen in vlammen op. Ongeveer 800 mensen vonden de dood en 80.000 Rotterdammers werden dakloos. Een dag later capituleerde Nederland.

Direct na de capitulatie werden er door de bezetter anti-joodse maatregelen genomen. Een geruchtmakend vroeg protest hiertegen vond plaats op 26 november 1940 toen de decaan van de juridische faculteit van de Universiteit Leiden, Rudolph Cleveringa, een vlammend betoog tegen het ontslag van zijn joodse collega E.B. Meijers hield. Het was de aanzet tot de sluiting van de universiteit kort daarna. Pas in september 1945 zou zij weer worden geopend. Om de toespraak te herdenken benoemt de universiteit elk jaar een Cleveringahoogleraar en worden er jaarlijks Cleveringalezingen gehouden.

Vanaf 1942, toen de deportatie van Joden op gang kwam, werden Joodse inwoners van Rotterdam en omgeving gedwongen zich te melden bij Loods 24. Van hieruit werden tussen juli 1942 en juni 1943 ca. 12.000 Joden afgevoerd. De meesten van hen overleefden de oorlog niet. In 2008 herdacht Rotterdam de Holocaust door aan 250.000 huishoudens een exemplaar te geven van het boek Onbestelbaar met oorlogsherinneringen van Izaac Lipschits, zoon van een Rotterdamse Joodse marktkoopman en latere hoogleraar eigentijdse geschiedenis.

Hoewel de Atlantikwall zich uitstrekte van Noorwegen tot aan Spanje, was deze Duitse verdedigingslinie in Zuid-Holland zeer nadrukkelijk aanwezig. Tot op de dag van vandaag resteren er hier aan de kust vele overblijfselen van. Informatie daarover is onder meer te vinden in het Atlantikwall Museum (1996) in Hoek van Holland en in Atlantikwall Museum Noordwijk (2004)
Een beladen plek uit de oorlog is het Huis van Bewaring in Scheveningen, waar Joodse Hagenaars vanaf augustus 1942 aanvankelijk bijeen werden gebracht om naar Duitsland te worden getransporteerd. Omdat er in de loop van de oorlog steeds meer verzetsmensen gevangen zaten, kreeg het de naam Oranjehotel. Op de nabijgelegen Waalsdorpervlakte werden honderden gevangenen door de Duitsers gefusilleerd. Jaarlijks wordt er ter herdenking op 4 mei een Stille Tocht gelopen.

Andere canons:

• Links en literatuur