Canon van Zuid-Holland

Van polderbestuur naar hoogheemraadschap

13e-14e eeuw

Nadat in de strijd tegen het water al eerder polderbesturen, streekwaterschappen en lokale heemraden tot stand waren gekomen, werd de waterbeheersing vanaf de 13e eeuw in grotere verbanden aangepakt. De hiertoe ontstane organen werden na verloop van tijd hoogheemraadschappen genoemd. Het zijn in de 'natte' Lage Landen van oudsher typerende organisaties binnen het Nederlandse openbaar bestuur. Buiten Holland worden hoogheemraadschappen gewoonlijk waterschappen genoemd. Hoewel zij destijds op initiatief van de landsheer en de adel tot stand kwamen, worden de hoogheemraadschappen wel gezien als een vroege vorm van democratisch bestuur, waarin verschillende belanghebbenden, in overleg en vanuit het algemeen belang, naar consensus tussen partijen wordt gestreefd. Bij het tegenwoordige begrip 'poldermodel' wordt wel naar deze vroege vorm van overleg verwezen.
Het Hoogheemraadschap Schieland (nu Schieland en de Krimpenerwaard) dateert van 1273 en het Hoogheemraadschap Delfland werd in 1289 opgericht. De hoogheemraden van Rijnland werden voor het eerst genoemd in 1324. In de loop van de 14e eeuw ging het hoofd van dit hoogheemraadschap 'dijkgraaf' heten. In het huidige Zuid-Holland zijn tegenwoordig zes van de zevenentwintig Nederlandse waterschappen actief.