Canon van Zuid-Holland

De uitleenbibliotheek van Hendrik Scheurleer

1757

Verlichting voor het individu

Onder invloed van internationale verlichte denkbeelden over mens en samenleving werd in de 18e eeuw steeds meer aandacht aan de ontwikkeling van het individu besteed. Vooral onder de opkomende burgermiddenklasse groeide de belangstelling voor 'de rede' - het 'gezond verstand', dat de samenleving naar een hogere trap van 'beschaving' moest brengen. Om dit te bevorderen zouden zoveel mogelijk mensen met de nieuwe verlichtingsliteratuur in aanraking moeten worden gebracht. Vanuit dit denkbeeld opende de Haagse boekhandelaar Hendrik Scheurleer in 1757 de eerste Nederlandse 'leesbibliotheek'. Deze was aanvankelijk gevestigd aan de Prinsengracht, maar verhuisde al na een jaar naar een 'Salle Publique' aan het Buitenhof. Boeken waren hier niet alleen te koop, maar ook, tegen betaling, te leen. Deze actieve bevordering van individuele ontwikkeling zou veel navolging krijgen. Eerst vanuit burgerkring, zoals bijvoorbeeld door de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen (1784), maar al gauw ook vanuit de overheid die de ontwikkeling van 'het volk' al in de eerste Grondwet (1798) tot een uiterst belangrijke taak verhief. In historisch perspectief kan de 'leesbibliotheek' van Scheurleer worden gezien als een eerste stap in de richting van het huidige bestel van openbare bibliotheken.

 
Trijntje uit de prehistorieVlaardingencultuurRomeinen in Zuid-HollandWillibrordHollandse gravenLeidse burchtPriester HendrikVan polderbestuur naar hoogheemraadschapDordrecht krijgt stadsrechtenJacoba van BeierenSint ElizabethsvloedenHaringvisserijErasmus en CoornhertJan de BakkerGoudse GlazenDe OpstandUniversiteit LeidenOntdekkingsreizigersZuid-Hollandse buitenplaatsenAnthonie van Leeuwenhoek en Christiaan HuygensSpinoza en BayleOnthoofding van Johan van OldenbarneveltStatenvertalingLakenhalTrekvaart Haarlem-LeidenVermeers Gezicht op DelftDe moord op de gebroeders De WittOude Hollandse Waterlinie en Fort WierickerschansMolens van KinderdijkUitleenbibliotheek van Hendrik ScheurleerDordts exercitiegenootschap 'De Vrijheid' (1)De BollenstreekKruitschipramp van LeidenWillem Frederik van Oranje landt bij ScheveningenEerste badhuis in ScheveningenDroogmaking van de ZuidplasDe splitsing van HollandTechnische Universiteit DelftGerrit LallemanDe Haagse SchoolDe Nieuwe WaterwegDen Haag en Nederlands IndiëDe KuipZuid-Holland in de Tweede WereldoorlogWatersnoodrampDe eerste moskeePopcultuurOpkomend milieubewustzijnVan BrienenoordbrugMaeslantstormvloedkering
Zuid-Holland
InfoKaartTijdbalkHome