Canon van Zuid-Holland

De Opstand

Belangrijke momenten tussen 1572 en 1584

De Opstand tegen de Spaanse koning Filips II was een zaak van de hele latere Republiek, maar uiterst belangrijke momenten daarin speelden zich in het gebied van het huidige Zuid-Holland af.
Een daarvan was de bevrijding van Den Briel (Brielle) door de Watergeuzen. Op 1 april 1572 namen zij deze havenstad in. Het werd een keerpunt in de strijd tegen de Spanjaarden. Tegelijkertijd zorgden de watergeuzen met hun plundertochten voor veel onrust in Holland, want ondanks hun heldendaden, bleef het een tamelijk ongeregelde groep opstandelingen.

Bij de verovering van Gorinchem op 9 juli 1572 namen de geuzen negentien katholieke geestelijken gevangen. Deze werden kort daarna in Brielle vermoord. De slachtoffers werden bekend als de Martelaren van Gorcum. In 1675 verklaarde de paus hen zalig en in 1867 werden ze opgenomen in het Romeinse martyrologium, de lijst van heilige martelaren.

Tien dagen later, op 19 juli 1572 vond in de refter van het Augustijnenklooster in Dordrecht - nu de Statenzaal in het Hof - een geheime bijeenkomst plaats. Hieraan namen afgevaardigden van twaalf Hollandse steden, de adel en de Watergeuzen deel. Ook Marnix van St. Aldegonde, afgezant van Willem van Oranje, was erbij aanwezig. Tijdens deze eerste 'vrije Statenvergadering' werd de vrijheid van godsdienst vastgelegd. Tevens werd Willem van Oranje als Stadhouder van Holland en Zeeland erkend. Samen met de Unie van Utrecht uit 1579, die de grondslag voor de Republiek vormde, geldt de eerste Statenvergadering als het begin van de zelfstandige Nederlandse staat.

Op 3 oktober 1574 bevrijdden de watergeuzen het door de Spanjaarden belegerde en uitgehongerde Leiden. In de vroege ochtend voeren ze over de Vliet de stad binnen met aan boord haring en wittebrood. Leidens Ontzet wordt tot op de dag van vandaag gevierd.

Een ander belangrijk moment tijdens de Opstand was de moord op Willem van Oranje. Op 10 juli 1584 werd hij gedood in de Prinsenhof in Delft, het voormalige Sint-Agathaklooster. Zijn moordenaar heette Balthasar Gerards. De plek waar de moord plaatsvond maakt nu deel uit van Museum Het Prinsenhof. De kogelgaten van de aanslag zijn nog steeds zichtbaar in de muur.

Andere canons: