Canon in de klas www.utrechtsecanons.nl
Het Rampjaar
1672De (oude) Hollandse Waterlinie
In de 17e eeuw werd de Republiek één van de rijkste en machtigste landen ter wereld. Dit kwam door de succesvolle handel van de V.O.C. (Vereenigde Oostindische Compagnie). Deze periode wordt ook wel de Gouden Eeuw genoemd. De buurlanden van de Republiek voelden zich bedreigd door de macht van de Republiek en besloten in te grijpen. Frankrijk, Engeland, Munster en Keulen verklaarden de Republiek in 1672 de oorlog. Het grootste leger van Europa sinds de Romeinen stond voor de deur: 1672 zou dan ook de geschiedenis ingaan als het Rampjaar.
Rampjaar
Het jaar 1672 is berucht geworden als het Rampjaar. Het is het
jaar waarin, zoals het gezegde luidt, 'het volk redeloos, de
regering radeloos en het land reddeloos' was. Dit had alles te
maken met de Franse koning Lodewijk XIV, de beroemde Zonnekoning,
met wie de Republiek in oorlog kwam. Met de verdediging van de
Republiek was het slecht gesteld. De Fransen hadden dan ook geen
enkele moeite om de het zuidelijk deel van de Republiek binnen te
vallen.
Oude Hollandse Waterlinie
Plunderend en moordend trokken de Franse troepen opwaarts door ons
land. Met man en macht probeerde het land zich te verdedigen tegen
een verdere aanval naar het noorden en westen. De Republiek besloot
ter verdediging van Holland - en daarmee de steden Den Haag en
Amsterdam - een waterlinie in werking te stellen. Dit hield in dat
gebieden tot kniehoogte onderwater werden gezet, zoals bijvoorbeeld
de landerijen langs de Vecht. Het water was te diep om doorheen te
lopen en te ondiep om met zwaar beladen boten op te varen. De
boeren en grondbezitters rond de Hollandse Waterlinie waren alleen
niet zo blij. De tijd dat hun landen onder water stonden, konden ze
er niets op verbouwen en misten ze inkomsten.
IJs
Toen het winter werd ging het mis. Het begon te vriezen en water
van de waterlinie bevroor. In de nacht van 27 op 28 december 1672
besloten de Fransen een poging te wagen het ijs over te steken. Het
ijs was echter slechter dan ze dachten. Overal zaten scheuren en
wakken en her en der zakten soldaten door het ijs. Na uren
ploeteren hadden ze de overkant bereikt. Daar staken ze Zwammerdam
en Bodegraven in brand. Maar de dooi zette dezelfde nacht nog door
en de Fransen trokken zich snel terug. Zo liep het toch goed af
voor de Hollanders.
Fransen bezetten Utrecht
De gewesten Utrecht en Gelderland hadden het daarentegen zwaar te
verduren onder de Franse inval. Veel kastelen en buitenplaatsen
werden verwoest. Op 23 juni 1672 veroverden de Fransen ook zonder
veel tegenstand de stad Utrecht. De Fransman Markies de Rochefort
vroeg de Utrechtse regenten om de
sleutels van de stadspoorten. Die werden hem direct gegeven om
plundering en brandstichting te voorkomen. Deze snelle overgave
werd Utrecht door andere provincies kwalijk genomen. Vooral de
Hollanders voelden zich verraden en noemden de Utrechters voortaan
spottend 'sleuteldragers'.
Utrecht weer katholiek
De katholieke Fransen waren trots op hun verovering van Utrecht,
omdat Utrecht vroeger - ten tijde van de bisdom - een belangrijke
katholieke stad was. Maar langzaam was Utrecht steeds meer een
protestants bolwerk geworden. De versieringen waren uit de kerken
verwijderd en de bijbel en preekstoel waren centraal komen te
staan. Nu de Fransen de baas waren maakten ze de Domkerk weer
geschikt voor de katholieke dienst. Alles wat aan het
protestantisme deed herinneren werd verbrand.
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Een jaar later sloeg het leger van de Republiek terug en
vertrokken de Fransen uit de Republiek. De Hollandse waterlinie was
tijdens het Rampjaar succesvol gebleken. De linie werd in stand
gehouden en versterkt met forten. In 1815 werd besloten tot de
aanleg van een nieuwe waterlinie. Deze linie kwam ten oosten van
Utrecht te liggen zodat de stad nu wél binnen de linie viel. Deze
nieuwe linie werd de Nieuwe Hollandse Waterlinie genoemd en daarmee
heette de linie van 1672 voortaan de Oude Hollandse Waterlinie.
Andere canons:
