Canon in de klas www.utrechtsecanons.nl
Belle van Zuylen
1740-1805Verstand, kennis en wetenschap worden belangrijk
Op 20 oktober 1740 werd Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken (1740-1805) geboren, beter bekend als Belle van Zuylen. Belle kwam uit een rijke adellijke familie en woonde tot haar 31e in Slot Zuylen, net buiten Utrecht. Zij was schrijfster van romans, toneelstukken en politieke pamfletten, maar vandaag de dag worden ook haar brieven graag gelezen. Haar kritische geest en moderne opvattingen over het verstand, de wetenschap en het vrouw zijn geven een levendig beeld van haar tijd, de 18e eeuw.
Verlichting
In de 18e eeuw kregen veel mensen in Europa nieuwe
ideeën over hoe de wereld in elkaar zat. Kennis en wetenschap
werden belangrijk. Je moest als persoon niet langer blindelings
geloven wat de autoriteiten als kerk, adel en volksleiders, je
vertelde. Het gebruik van eigen verstand - de rede - en het zélf
nadenken stonden nu centraal. Deze periode noemen we de
Verlichting. Belle was ook zo'n 'verlicht'
iemand. Haar moderne ideeën verschilden erg van de traditionele
opvattingen van haar adellijke kringen. Zo stelde zij de
ongelijkheid tussen mannen en vrouwen aan de orde. Volgens Belle
moesten ook vrouwen zich ontwikkelen door te leren en te studeren.
Zelf toonde zij veel interesse in politieke en maatschappelijke
ontwikkelingen, wiskunde en natuurkunde en dat werd niet als
passend voor een vrouw geacht. Omdat ze een vrouw was mocht ze niet
studeren aan de universiteit. Maar dat weerhield haar niet: zij
woonde in Utrecht colleges bij en nam privé-les.
Haar eerste boek
Op twintigjarige leeftijd - in 1762 - publiceerde Belle
anoniem haar eerste boek. Het heette Le Noble (De Edelman)
en was geschreven in het Frans. In die tijd spraken en schreven
adellijke mensen in Nederland in het Frans: dat stond chique en het
was een manier voor de adel om zich van het gewone volk, dat gewoon
Nederlands sprak, te onderscheiden. In dit boek bespot Belle de
ouderwetse gewoontes, normen en waarden van de adel. Belle hekelde
hierin bijvoorbeeld de voorouderverering waarbij adellijke
families uitgebreid hun familieverleden toonden om te laten zien
dat zij uit een goede, welgestelde familie kwamen.
Ongelijkheid
Ook neemt zij het verschil in opvoeding tussen zonen en dochters
op de hak. De jongedames uit haar kringen kennen een beperkte
vrijheid. Het leven van een adellijk meisje bestond voornamelijk
uit handwerken en muziek, het aanleren van de etiquette en het zich
kleden naar de laatste mode. Met als doel een gehoorzame
huwelijkspartner te zijn. De hoofdpersoon Julie uit Le Noble mag
van haar ouders dan ook niet trouwen met de man van haar hart: hij
is van lagere adel. Nadat het boek uitkwam, was het meteen een
schandaal. Waarschijnlijk heeft Belles vader, toen hij er achter
kwam dat zijn dochter het geschreven had, alle exemplaren opgekocht
en ze laten vernietigen. Hij was bang dat de familie een slechte
naam zou krijgen door het boek.
Kopzorgen
Belle bezorgde haar ouders nog meer kopzorgen. In de
18e eeuw waren dochters van adel vooral nuttig vanwege
het huwelijk dat zij konden sluiten met mannen uit andere
invloedrijke families. Dat leverde geld en aanzien op. Het vinden
van een geschikte huwelijkspartner voor Belle was dan ook
belangrijk. Er waren genoeg mannen in haar geïnteresseerd, maar de
zelfstandige en mondige Belle wees ze stuk voor stuk af. De Schotse
schrijver James Boswell deed haar bijvoorbeeld een
huwelijksaanzoek, maar dan mocht ze niet meer naar andere mannen
schrijven zonder zijn toestemming. Dat ging Belle te ver. Ze
schreef stiekem namelijk veel brieven aan haar geheime liefde,
Constant d'Hermenches, die haar gedachten en ideeën begreep. Ze had
hem ontmoet op een bal in Den Haag. Daar had zij hém ten dans
gevraagd, wat een schande was in die tijd! Bovendien was hij al
getrouwd en ook nog eens bijna 20 jaar ouder dan zij.
Zwitserland
Uiteindelijk trouwde Belle in 1771 met Charles-Emmanuel de
Charrière. Hij kwam uit Zwitserland en was de leraar van haar
broers. Ze verhuisden naar Zwitserland en bleven daar de rest van
hun leven wonen. Ze kregen geen kinderen. Belle schreef nog
verschillende boeken, verhalen, opera's en politieke pamfletten. In
al deze teksten komt haar kritische geest en scherpe blik op de
maatschappij naar voren. En daarnaast schrijft zij haar leven lang
vele brieven. In de brieven denkt ze regelmatig terug aan Slot
Zuylen, waar ze zo een fijne jeugd had gehad.
Andere canons:
