Canon van Oldenzaal www.canonvanoverijssel.nl
Kapittel en kannuniken
954Het aartsdiaconaat Twente
Bisschop Balderik en de Plechelmuskerk zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het is niet zeker dat Balderik werd geboren in Oldenzaal. Wel staat vast dat door zijn initiatieven, zoals de stichting van een kapittel en de bouw van een kerk, het geloofsleven in Oldenzaal tot bloei was gekomen.
Afkomst Balderik
Balderiks' vader Ricfried, ook wel Dodo genoemd, was afkomstig uit één van de belangrijkste Lotharingse adelgeslachten. Hij was graaf in de Betuwe en zou samen met andere plaatselijke machthebbers de Vikingen hebben verdreven uit Utrecht. Balderik kon, gesteund door de overwinningen op de Vikingen en zijn nauwe betrekkingen met het Saksische koningshuis, de bisschopszetel in Utrecht herstellen. Hij was bisschop in Utrecht van 918-975.
De stichting van het kapittel
Balderik stichtte een kapittel in Oldenzaal met zestien kanunniken. De proost stond aan het hoofd van het kapittel. Als aartsdiaken onderhield hij de contacten met het bisdom Utrecht. Het kapittel werd een steunpunt voor het bisdom Utrecht. Op deze plek, waar de gelovigen uit de wijde omgeving al eeuwenlang samenkwamen, bouwde bisschop Balderik een nieuwe stenen kerk, die de moederkerk werd voor de gelovigen van Oldenzaal en wijde omtrek. De stoffelijke resten van de missionaris Plechelmus bracht hij van Odiliënberg naar Oldenzaal. Hij verving de oorspronkelijke naam Sylvester, die Plechelmus nog zelf had gekozen, door de naam van Plechelmus, de stichter van de eerste kerk. Balderik heeft veel gedaan voor de kerstening van zijn bisdom en schonk aan de Oldenzaalse kerk een deel van de opbrengst van zijn eigen bezit. Volgens het Oldenzaals Calendarium overleed hij 23 december 975. Hij was 59 jaar bisschop van Utrecht.
De immuniteit van het kapittel
Het terrein onmiddellijk grenzend aan de kerk van Oldenzaal vormde de immuniteit, door een gracht gescheiden van de rest van de binnenstad. De grens moest duidelijk herkenbaar zijn. Het was een geestelijk gebied en onschendbaar. De burgers van de stad hadden er niets te zeggen. Bij de recente opgravingen is die immuniteitsgracht teruggevonden. Ook op de eerste kadasterkaart van Oldenzaal is het verloop nog na te gaan. De kanunniken woonden binnen de immuniteit, aanvankelijk in één gebouw waar ze samen één gemeenschap vormden. Mogelijk stond dit op de plek van het nog bestaande voormalige raadhuis van Oldenzaal. Omstreeks 1220 viel deze woongemeenschap uiteen en hadden de kanunniken, de een na de ander een eigen woning binnen de immuniteit. In zijn artikel heeft Jan Oude Nijhuis de diverse huizen van de kapittelheren en ook de loop van de gracht rond de immuniteit kunnen aanduiden en plaatsen op de kadastrale kaart van Oldenzaal.
Na het overlijden van bisschop Balderik
Het lichaam van Balderik werd in de St. Maartenkerk in Utrecht begraven. Ruim 500 jaar later, in 1481, werd het stoffelijk overschot van Bisschop Balderik overgebracht naar de Plechelmuskerk. Hier kreeg hij een praalgraf in het koor voor het hoofdaltaar. De afgesleten en bijna onleesbare grafzerk, die tijdens de Reformatie allerlei omzwervingen maakte, is nu ingemetseld in de westmuur van de gotische zijbeuk van de Plechelmuskerk. Pastoor Gerritsen heeft hiervoor gezorgd in 1939. De steen heeft een Latijnse tekst, die als volgt is vertaald: "In het jaar des Heren 1481 is hier begraven het gebeente van Balderik van Kleef, eens bisschop van Utrecht en stichter van dit kapittel. Zijn ziel ruste in vrede. Amen".
